Proces rekrutacyjny, choć na pierwszy rzut oka profesjonalny i obiektywny, niejednokrotnie może budzić kontrowersje. Kandydaci coraz częściej zwracają uwagę na nieetyczne praktyki stosowane przez rekruterów, które nie tylko godzą w ich prywatność, ale mogą także prowadzić do dyskryminacji. Badanie Pracuj.pl pokazuje skalę niewłaściwych zachowań – już co czwarty respondent przyznał, że w trakcie procesu rekrutacyjnego otrzymał pytanie o plany rodzinne. Poruszanie tych kwestii nie tylko obniża poziom zaufania do pracodawców, ale również wpływa na kulturę organizacyjną, budząc pytania o to, jak naprawdę firmy postrzegają swoich pracowników.
Najważniejsze informacje:
● Co czwarta osoba (w tym 32% kobiet i 19% mężczyzn) przyznała, że zdarzyło jej się w trakcie procesu rekrutacyjnego otrzymać pytanie o plany rodzinne.
● 24% badanych spotkało się podczas rekrutacji z niesprawiedliwym traktowaniem ze względu na wiek.
● 36% respondentów doświadczyło niezgodności informacji przedstawianych na rozmowie kwalifikacyjnej z tymi zapisanymi w ofercie pracy.
● 44% Polaków doświadczyło braku kontaktu ze strony rekrutera mimo wcześniejszej zapowiedzi.
● 42% osób zadeklarowało, że zdarzyło im się zrezygnować z dalszego udziału w procesie rekrutacyjnym po rozmowie kwalifikacyjnej.
● 82% respondentów (w tym 85% kobiet i 78% mężczyzn) oczekuje w ofertach pracy informacji o zarobkach.
Pytania, które nie powinny paść
4 na 10 Polek i Polaków przyznaje: decyzja o zmianie miejsca zatrudnienia niesie ze sobą stres, wynika z badania Pracuj.pl. Jeszcze więcej, bo aż 55% osób odczuwa stres związany z kontaktem z rekruterem i niemal tyle samo (56%) – z rozmową kwalifikacyjną.
Wobec takich danych jakość procesu rekrutacyjnego oraz jego sprawny i szybki przebieg są istotne nie tylko z punktu widzenia kandydata – sprzyjają bowiem obniżeniu poziomu odczuwanego przez niego stresu – ale i pracodawcy. Mówiąc wprost: może sprzyjać pozyskiwaniu najlepszych kandydatów dostępnych na rynku.
Niestety, jak pokazują badania Pracuj.pl, nie zawsze rekrutacje przebiegają bezproblemowo. Respondenci deklarują, że wciąż spotykają się z pytaniami od rekruterów, które nie powinny – lub wręcz, zgodnie z prawem, nie mogą paść. A jednak padają.
– Z danych Pracuj.pl wynika, że niemal 1 na 5 kandydatów poszukuje nowej pracy ze względu na złą atmosferę panującą w ich obecnym miejscu zatrudnienia. Dlatego też warto zadbać o przebieg procesu rekrutacji – przede wszystkim o to, by był on profesjonalny i gwarantował poszanowanie każdej ze stron, niezależnie od jego wyniku. Rekruterzy muszą też pamiętać o tym, że proces ten podlega pewnym regulacjom prawnym, na przykład w zakresie pytań, które można zadać kandydatowi, by nie doszło do dyskryminacji – to reguluje Kodeks Pracy. Dane, o jakie może prosić i przetwarzać pracodawca określa z kolei RODO. Do podstawowych informacji należą: imię i nazwisko, data urodzenia, dane kontaktowe, wykształcenie, kwalifikacje zawodowe oraz przebieg dotychczasowego zatrudnienia. Kandydat może zostać poproszony o udzielenie innych, dodatkowych informacji, o ile jest to uzasadnione w oparciu o zakres wykonywanych obowiązków. W przeciwnym wypadku może odmówić udzielenia informacji – komentuje Konstancja Zyzik, ekspertka ds. rekrutacji i rozwoju talentów w Pracuj.pl.
Prawo nie bez powodu reguluje to, o co rekruterzy mogą, a o co nie mogą pytać kandydatów. Chodzi o ograniczenie możliwości potencjalnego nierównego traktowania ze względu na niemerytoryczne aspekty. To, jak wynika z danych Pracuj.pl, wciąż jednak przytrafia się kandydatom. Co czwarta osoba przyznała, że zdarzyło jej się w trakcie procesu rekrutacyjnego otrzymać pytanie o plany rodzinne. Zdecydowanie częściej pytanie to słyszą kobiety (32%) niż mężczyźni (19%) – plany związane z posiadaniem dziecka mogą spowodować ich długą nieobecność w pracy – potencjalnie dłuższą niż w przypadku mężczyzn. Niektórzy pracodawcy mogą się tego obawiać, więc pozwalają sobie na zadawanie pytań, które paść nie powinny.
Wiele pól do nadużyć
Okazuje się jednak, że i bez pytań o kwestie wrażliwe, procesy rekrutacyjne bywają polem do nadużyć dla pracodawców – i to na wielu płaszczyznach. Z danych Pracuj.pl wynika, że w kontekście poszukiwania pracy 33% kandydatów odczuwa trudności ze względu na swój wiek. Może tu więc chodzić, na przykład, o faworyzowanie osób w innym wieku, a w przypadku osób młodszych od innych kandydatów – podważanie kompetencji. Może również pojawić się argument o potencjalnym braku dopasowania do reszty zespołu, jeśli kandydat odbiega od niego istotnie pod względem wieku: jest znacznie młodszy lub starszy.
Warto też zwrócić uwagę na kwestię płci – badanie pokazało, że chociaż rzadziej niż w przypadku wieku, kandydatom zdarza się doświadczać dyskryminacji również na tym tle. Takie doświadczenia deklarują częściej kobiety (8% badanych) niż mężczyźni (5%), które skarżą się na inne traktowanie przez pracodawców lub choćby trudności wynikające z tego, że w zawodzie, który wykonują, obserwuje się przewagę innej płci.
Być może ze względu na tego rodzaju doświadczenia lub przekonanie, że podobne problemy są możliwe, aż 26% badanych (również z przewagą kobiet – 30% wobec 21% mężczyzn) czuje się zniechęconych do wysłania CV, jeśli treść ogłoszenia rekrutacyjnego sugeruje, że jest ono kierowane tylko do osób jednej płci.
W kontekście trudności w poszukiwaniu pracy warto wspomnieć też o 4% respondentów (z odwrotną niż wcześniej proporcją: 3% kobiet i 5% mężczyzn), którzy odczuwają trudności ze względu na swoją orientację psychoseksualną. Chodzi tu więc o osoby utożsamiające się z mniejszością LGBTQIA+, które mogą podzielać obawy o nierówne traktowanie lub doświadczyły dyskryminacji ze strony pracodawców. Warto wziąć pod uwagę, że ten odsetek – choć pozornie niewielki – zbliżony jest do odsetka osób LGBTQIA+ w społeczeństwie. Oznacza to, że dla tych osób to bardzo częsty problem – co zresztą potwierdzają badania prowadzone przez podmioty wyspecjalizowane w tym zakresie.
Jak uniknąć porażki?
Wobec coraz większej świadomości własnych praw, kandydaci zwracają uwagę nie tylko na jawne nadużycia ze strony pracodawców, ale i na to, czy proces rekrutacyjny, w którym uczestniczą, odpowiada ich oczekiwaniom. Zdarza się, że może to determinować ich chęć do podjęcia danej pracy. 42% badanych przez Pracuj.pl osób zadeklarowało, że zdarzyło im się zrezygnować z dalszego udziału w procesie rekrutacyjnym po rozmowie kwalifikacyjnej, co może być przestrogą dla pracodawców.
– O jakość procesu rekrutacyjnego pracodawcy powinni zadbać już od samego początku, to znaczy na etapie formułowania ogłoszenia o pracę. Informacje zawarte w nim powinny być zgodne z prawdą. Nie zawsze tak jest: z naszego badania wynika, że aż 36% kandydatów otrzymało na rozmowie informacje, które nie były zgodne z tymi zawartymi w ogłoszeniu. Warto też pamiętać o tym, co może uczynić ofertę szczególnie atrakcyjną w oczach kandydatów – a są to informacje o zarobkach. Oczekuje ich aż ponad 8 na 10 kandydatów. I to nie tylko dlatego, że mogą mieć trudności z określeniem własnych oczekiwań finansowych (to deklaruje mniej niż 3 na 10 respondentów). andydaci uważają, że to wobec nich po prostu fair i wolą uniknąć poświęcania czasu na proces rekrutacyjny na stanowisko, które nie spełni ich oczekiwań co do wynagrodzenia – komentuje Kalina Walento-Furmańska, ekspertka ds. rekrutacji w Pracuj.pl.
Sprawny i przyjazny dla kandydata proces rekrutacyjny to taki, który nie tylko pozbawiony jest bezprawnych pytań czy dyskryminacji, ale i przeprowadzony szybko (24% respondentów uważa, że procesy rekrutacyjne są zbyt długie) i w sposób transparentny. A to oznacza również płynny, dwustronny kontakt. To jednak nie zawsze jest standardem – 44% Polaków doświadczyło braku kontaktu ze strony rekrutera mimo wcześniejszej zapowiedzi.
***
O BADANIU
Badanie zostało przeprowadzone w marcu 2024 roku przez ARC Rynek i Opinia na zlecenie serwisu Pracuj.pl. Pomiar wykonany metodą CAWI wykonano na próbie 2059 Polaków w wieku 18-65. Struktura próby była kontrolowana biorąc pod uwagę płeć, wiek i wielkość miejscowości zamieszkania odpowiadających.
