Agnieszka Podbielska: Szczęście jako kompetencja przyszłości

Człowiek przychodzi na świat, by być szczęśliwym. Szczęście nie jest jedynie chwilowym uczuciem radości ani efektem przypadko­wych okoliczności – jest kompetencją, którą można rozwijać i do­skonalić. Jeśli świat jeszcze nie nauczył nas, jak być szczęśliwym, to naszym zadaniem jest zdobycie i przekazanie tej wiedzy.

Każde dziecko przychodzi na świat pełne światła, ciekawości i zaufania. Niemowlę nie zna hejtu, ocen ani wykluczenia. Zna jedno: miłość. To właśnie bezwarunkowa miłość jest pierwszym językiem człowieka – fundamentem poczucia bezpieczeństwa, wartości i zdolności do tworzenia więzi. Bezwarunkowa miłość nie jest jedynie emocją – to kompetencja, która uczy nas: akceptacji siebie i innych, współodczu­wania, budowania relacji i więzi społecznych, odpuszczania lęku i po­czucia winy.

W ten sposób kształtuje się pierwszy kod szczęścia, oparty na trzech filarach:

a) poczuciu własnej wartości: „Jestem ważny niezależnie od ocen”;

b) odporności psychicznej: „Mogę radzić sobie z wyzwaniami”;

c) zdolności do tworzenia więzi: „Mogę tworzyć bezpieczne i trwałe relacje”.

Bez tych fundamentów człowiek przez całe życie próbuje odbudo­wać szczęście poprzez sukcesy, kontrolę lub perfekcjonizm. Bezwa­runkowa miłość to fundament, który wzmacnia poczucie własnej wartości, tworzy trwałe połączenia neuronalne i przygotowuje do życia w świecie pełnym wyzwań. Szczęście zaczyna się od poczucia bycia kochanym i akceptowanym. Pierwsze lata życia kształtują we­wnętrzny kompas dziecka, który mówi: „Świat jest bezpieczny”, „Lu­dzie mogą być dobrzy”, „Ja mogę próbować”.

Brak miłości i empatii prowadzi do atmosfery oceniania, krytyki i wykluczenia. Hejt – świadome lub nieświadome krzywdzenie słowem lub działaniem – staje się jednym z głównych zagrożeń współczesnego świata. Jego skutki są poważne: chroniczny stres, spadek poczucia wartości, izolacja społeczna, depresja, a w skraj­nych przypadkach myśli samobójcze, próby oraz samobójstwa.

Dzieci neuroatypowe z trudnościami rozwojowymi w spektrum autyzmu czy ADHD są szczególnie narażone na hejt. Mają odmien­ny sposób przetwarzania bodźców. Ich mózg szybciej się przeciąża, intensywniej reaguje, często jest wysoko wrażliwy, dłużej wraca do równowagi. To nie kwestia wychowania. To kwestia neurobiologii.

I tutaj pojawia się mechanizm stygmatyzacji opisany przez Erving Goffman – wszystko, co odbiega od normy, zostaje nazwane, ocenio­ne, czasem odrzucone. Dziecko słyszy: „Jesteś za bardzo…”. Rodzic słyszy „Nie radzisz sobie”. Z perspektywy teorii stresu Richarda La­zarusa kluczowe jest to, jak interpretujemy sytuację. Jeśli komentarz z zewnątrz zostaje odebrany jako zagrożenie dla dziecka lub podwa­żenie naszej kompetencji, organizm reaguje jak w obliczu niebezpie­czeństwa. Serce przyśpiesza. Oddech się skraca. Mięśnie się napina­ją. Układ nerwowy wchodzi w tryb walki, ucieczki albo zamrożenia.

Badania pokazują, że rodzice w spektrum doświadczają wyższego poziomu przewlekłego stresu niż rodzice dzieci neurotypowych. Przewlekła aktywacja osi stresu oznacza podwyższony poziom kortyzolu, zmęczenie emocjonalne, a w dłuższej perspektywie ryzyko wypalenia rodzicielskiego. Najbardziej destrukcyjnym czynnikiem nie jest zmęczenie, a izolacja. Hejt wobec dzieci na­uroatypowych i ich rodzin nie jest jedynie społecznym proble­mem, lecz realnym obciążeniem dla układu nerwowego, tożsa­mości i poczucia bezpieczeństwa.

Dziecko w spektrum autyzmu czy z ADHD nie potrzebuje naprawy, lecz regulacji, akceptacji i bezpiecznej relacji. Rodzic nie potrzebuje ocen, lecz wsparcia i przestrzeni. Badania nad odpornością psychicz­ną m.in. Ann Masten pokazują, że siła rodziny nie rodzi się z braku trudności, lecz z codziennych aktów obecności, regulacji i miłości. To właśnie one budują „zwyczajną magię” odporności.

Każdego dnia na skrzydłach miłości niemożliwe nie istnieje. Szczę­ście w rodzinie neuroatypowej nie zależy od braku oceniania przez świat. Polega na tym, że dom staje się miejscem godności, akceptacji i prawdy. A kiedy rodzina przestaje tłumaczyć się ze swego istnienia, hejt traci swoją moc.

Bycie rodzicem dziecka neuroatypowego – w spektrum autyzmu – uczy, że szczęście to nie przywilej, a supermoc, czyli zdolność do odporności, radości i autentycznych relacji nawet w świecie peł­nym hejtu, ocen i wyzwań. Codzienny trening mentalny, uważność, wdzięczność i świadome wybory budują siłę psychiczną, która po­zwala reagować spokojem, tworzyć przestrzeń bezpieczeństwa dla dziecka i rodziny oraz zmieniać świadomość społeczną. Na skrzy­dłach miłości niemożliwe nie istnieje – a mocne mentalnie, szczęśli­we rodziny pokazują, że prawdziwe szczęście jest realne i dostępne dla każdego, kto odważy się je świadomie praktykować.

Od ponad ośmiu lat mierzymy się z codziennymi wyzwaniami życia i hejtem otoczenia. Dzięki treningowi mentalnemu: pewności sie­bie, poczuciu własnej wartości, spokoju wewnętrznemu i balansowi emocjonalnemu, koncentracji i uważności, determinacji i motywa­cji, akceptacji porażki, rozwijaniu pozytywnych nawyków mental­nych, elastyczności myślenia i adaptacji do zmian oraz autentycz­nych relacjach – zbudowaliśmy rodzinne szczęście, realne i odporne. Hejt nie jest przeszkodą – staje się okazją do wzrostu, wzmocnienia więzi i odporności psychicznej.

Uniwersalne, praktyczne metody budowania szczęścia rodzinnego to:

a) Świadomość i akceptacja różnorodności. Widzenie dziecka takim, jakie jest, dostrzeganie jego talentów i potencjału.

b) Trening mentalny i regulacja emocji. Mindfulness, oddech, wizu­alizacje i krótkie medytacje.

c) Pozytywna psychologia w codziennym życiu. Wdzięczność, afir­macja, celebrowanie małych sukcesów.

d) Autentyczne relacje rodzinne i społeczne. Rytuały, wspólny czas w uważności i zaangażowaniu. Edukacja otoczenia, grupy wspar­cia, integracja społeczna.

e) Reagowanie na hejt świadomie. Oddzielenie faktów od opinii, sta­wianie granic, wybór spokoju.

Rodziny, które praktykują te zasady, stają się mocne mentalnie, szczęśliwe i odporne na wyzwania życia. Dzieci uczą się wartości, odporności emocjonalnej i własnej mocy. Rodzice odkrywają war­tość swojej obecności i miłości.

Co realnie buduje szczęście mimo hejtu?

Regulacja rodzica. Dziecko współreguluje się poprzez dorosłego. Twój spokojny układ nerwowy jest dla niego przystanią.

Język akceptacji. Słowa kształtują neuroplastyczność: zdanie „Twój mózg jest przeciążony” buduje zrozumienie zamiast wstydu.

Granice. Nie każdy komentarz wymaga odpowiedzi. Granica to ochrona energii rodziny.

Wspólnota. Największym czynnikiem ryzyka nie jest diagnoza, lecz samotność.

Sens. Kiedy zaczynasz widzieć swoją drogę jako budowanie świa­domości, hejt traci część swojej siły.

Najskuteczniejszą ochroną przed hejtem jest psychoedukacja i roz­wój kompetencji życiowych. Do kluczowych kompetencji należą: odporność psychiczna – umiejętność radzenia sobie z trudnościami, stresującymi sytuacjami i porażkami; rozwój emocji i autoregulacja – rozpoznawanie i kontrolowanie własnych emocji; empatia i integracja społeczna – zrozumienie innych i tworzenie relacji opartych na wspar­ciu. Rozwijanie tych kompetencji buduje wewnętrzną moc, która po­zwala rozwijać talenty, budować relacje i działać w zgodzie ze sobą.

Naukowe fundamenty szczęścia zostały stworzone przez Martina Selig­mana, amerykańskiego psychologa, profesora Uniwersytetu w Pensyl­wanii, twórcę psychologii pozytywnej, rewolucji w podejściu do zdrowia psychicznego. Kiedy psychologia skupiała się głównie na traumach i de­ficytach, na tym, co „zepsute”, Seligman postawił pytanie: Co sprawia, że ludzie rozkwitają? Psychologia pozytywna koncentruje się na: dobrosta­nie psychicznym, odporności, pozytywnych emocjach, mocnych stro­nach charakteru, jakości relacji, sensie życia, zaangażowaniu i osiągnię­ciach. Nie neguje cierpienia, lecz uczy, jak rozwijać zasoby pozwalające je udźwignąć i mimo trudności rozkwitać.

Seligman uporządkował swoje badania w modelu PERMA – pię­ciu filarów szczęścia:

Positive Emotions (pozytywne emocje) – radość, wdzięczność, nadzie­ja i spokój poszerzają percepcję i wzmacniają odporność psychiczną.

Engagement (zaangażowanie) – stan flow, w którym człowiek za­nurza się w działaniu i doświadcza pełnej satysfakcji.

Relationships (relacje) – wsparcie i bliskość chronią przed depre­sją i wzmacniają odporność.

Meaning (sens) – przynależność do czegoś większego niż ego, np. rodzina, misja zawodowa, działalność społeczna.

Accomplishment (osiągnięcia) – realizacja celów zgodnych z war­tościami buduje poczucie kompetencji i sprawczości.

PERMA pokazuje, że szczęście jest systemem wzajemnie wzmacnia­jących się elementów, a nie jednorazową emocją.

Psychologia pozytywna nie pozostaje w sferze teorii. Oferuje spraw­dzone narzędzia transformacji, takie jak:

Praktyka wdzięczności – codzienne zapisywanie trzech dobrych rzeczy zwiększa satysfakcję, poprawia sen i wzmacnia relacje.

a) List wdzięczności – odczytanie listu osobie, która miała wpływ na nasze życie, pogłębia więzi i poczucie sensu.

b) Aktywne konstruktywne reagowanie – celebracja sukcesów in­nych wzmacnia relacje i poczucie bliskości.

c) Praca z mocnymi stronami – świadome rozwijanie talentów i naturalnych kompetencji zwiększa dobrostan i poczucie war­tości.

d) Budowanie nadziei – wyznaczanie celów i elastyczne tworzenie ścieżek ich osiągnięcia wzmacnia wytrwałość i odporność.

Szczęście jako wewnętrzna kompetencja jest wynikiem pracy, tre­ningu. Jego filary to:

autoakceptacja – akceptacja swoich niedoskonałości i wartość niezależna od ocen innych;

życie w zgodzie z wartościami – spójność działań z wewnętrznym kompasem zwiększa poczucie sensu i integralności;

wdzięczność i odpuszczanie – higiena emocjonalna pozwala utrzy­mać równowagę psychiczną i odporność;

świadomość emocjonalna – zdolność rozpoznawania i regulowa­nia emocji pozwala zachować harmonię wewnętrzną;

odpowiedzialność i sprawczość – świadomość wpływu na własne życie buduje poczucie kontroli i odporności.

Codzienna praktyka, jak trening mięśni, rozwija odporność psy­chiczną, poczucie wartości i harmonię wewnętrzną.

By rozwijać i doskonalić dobrostan w życiu, założyłam Akademię Szczęścia. Z potrzeby serca – by rozwijać najważniejsze kompetencje życiowe: odporność psychiczną, regulację emocji, poczucie wartości, kompetencje społeczne i harmonię. Jej misją jest budowanie społeczeństwa ludzi mocnych mentalnie i szczęśliwych realnie. Jej celem jest: wyposażać ludzi w kompetencje przyszłości – odporność psychiczną, spokój wewnętrzny, umiejętność radzenia z trudnymi emocjami i nieprzewidywalnymi sytuacjami; budować autentyczne relacje – ze sobą i innymi, oparte na szacunku, akceptacji i miłości; zmieniać świadomość społeczną – zwiększać akceptację i zrozumienie dla dzieci neuroatypowych oraz ich rodziców, by społeczeństwo sta­wało się bardziej integracyjne i wspierające; tworzyć praktyki codzien­nego szczęścia – konkretne narzędzia, które wzmacniają dobrostan, przeciwdziałają wypaleniu i dodają energii do życia. Akademia to nie tylko nauka, to praktyka życia w szczęściu, odwadze i pełnej akceptacji siebie oraz innych, którą każdy może wdrożyć tu i teraz. Akademia to praktyka, pozytywna psychologia i trening mentalny.

Praktyczne ćwiczenia budowania mocy mentalnej:

• Dziennik mocy – codziennie zapisuj: trzy rzeczy, które zrobiłeś dobrze; jedną sytuację, z której jesteś dumny; jedną lekcję z wy­zwania.
• Trening dialogu wewnętrznego – zamień „Nie dam rady” na „To trudne, ale mogę spróbować”.
• Mapowanie wartości – wypisz pięć najważniejszych wartości i sprawdź spójność codziennych działań.
• Mapa wsparcia – zidentyfikuj osoby, które dają poczucie bezpie­czeństwa i inspirują.
• Trening odporności na hejt – pytania refleksyjne: Czy ta opinia definiuje moją wartość? Czy mogę wyciągnąć z niej lekcję?
• Praktyka wdzięczności – codziennie nazwij trzy rzeczy, za które jesteś wdzięczny.
• Mindfulness – 10 minut świadomego oddechu i uważności na cia­ło i emocje.
• Wybieram miłość – manifest mocy wewnętrznej. Nie pozwa­lam, by lęk, wątpliwości czy cudze opinie definiowały moją wartość. Nie reaguję hejtem na hejt. Wybieram miłość do sie­bie, życia i innych, bo to fundament siły wewnętrznej.

KODEKS SZCZĘŚCIA to 10 zasad budowania trwałego dobrosta­nu

Powstał w momencie zwątpienia i walki o życie, rozwój i każdy dzień naszego syna i naszej rodziny, z połączenia nauki i doświad­czenia. Z badań najwybitniejszych psychologów i z codziennego ży­cia. Szczęście nie jest przypadkiem – lecz praktyką.

Traktuję siebie z szacunkiem i życzliwością.

Badania nad samowspółczuciem prowadzone przez Kristin Neff pokazują, że osoby które odnoszą się do siebie z łagodnością, są odporniejsze psychicznie i stabilniejsze emocjonalnie. Nie zbu­duję szczęścia na fundamencie wewnętrznej przemocy. Wybie­ram życzliwość wobec siebie – szczególnie wtedy, gdy jest trudno.

Biorę odpowiedzialność za swoje myśli.

Nie kontroluję wszystkiego, co mnie spotyka. Kontroluję zna­czenie, jakie temu nadaję. Psychologia poznawcza pokazuje, że to interpretacja wydarzeń decyduje o naszym napięciu, nie same wydarzenia. Moje myśli to nie fakty. To narracja. A ja mam wpływ na to, którą narrację wybieram.

Buduję relacje oparte na miłości i autentyczności.

Najdłuższe badania nad szczęściem w historii, trwające 85 lat na Harvard Study of Adult Development, pokazują jednoznacznie, że jakość relacji jest najsilniejszym fundamentem dobrostanu i zdrowia. Relacje są naszym regulatorem emocjonalnym. Miłość obniża poziom stresu. Bliskość daje poczucie bezpieczeństwa, sensu. Wybieram więc miłość do siebie, bliskich, życia – nawet wtedy gdy nie jest idealne. Na skrzydłach miłości niemożliwe nie istnieje.

Dbam o regulację mojego układu nerwowego.

Szczęście jest stanem biologicznym. Sen. Ruch. Oddech, kontakt z naturą – to fundament. Bez regulacji nie ma stabilności. Bez stabilności nie ma spokoju. Bez spokoju trudno mówić o szczęściu.

Koncentruję się na swoich mocnych stronach.

Martin Seligman udowodnił, że koncentracja na swoich moc­nych stronach w codziennym życiu zwiększa zaangażowanie i poczucie sensu. Jest potencjałem do rozwijania. Rozwijam to, co we mnie silne – talenty.

Praktykuję wdzięczność.

Badania pokazują, że regularna praktyka wdzięczności zmienia aktywność mózgu i wzmacnia pozytywne emocje. Zmniejsza de­presję i stres, zwiększa poczucie satysfakcji z życia. Codziennie znajduję choć jedną rzecz, która jest dobra.

Angażuję się w to, co mnie pochłania.

Stan przepływu „flow”, który opisał Mihaly Csikszentmihalyi, jest jednym z najgłębszych doświadczeń dobrostanu. Kiedy dzia­łam w zgodzie z moimi kompetencjami i wyzwaniem, znikają rozproszenia, lęk, pojawia się obecność. Zaangażowanie buduje sens.

Nadaję znaczenie trudnościom.

Badania nad wzrostem potraumatycznym pokazują, że ludzie, którzy nadają znaczenie trudnym doświadczeniom, osiągają wyższy poziom dojrzałości emocjonalnej. Pytam: „Czego mnie to uczy?”

Stawiam zdrowe granice.

Granice są wyznacznikiem szacunku do siebie. Bez granic rodzi się frustracja. Z frustracji – wypalenie. Mówię „nie”, kiedy to ko­nieczne. Chronię swoją energię. Dbam o higienę psychiczną.

Na hejt reaguję świadomie.

Oddzielam fakt od opinii. Nie reaguję impulsywnie. Komu­nikuję granice. Moja reakcja kształtuje odporność i poczucie bezpieczeństwa. Wybieram spokój zamiast gniewu.

Szczęście jest najpotężniejszą kompetencją przyszłości, narzędziem które pozwala nam przetrwać nieprzewidziane burze i wznosić się po­nad nie. To umiejętność reagowania świadomie. Kiedy świat zaska­kuje trudnościami, kiedy tempo życia przytłacza, kiedy hałas opinii innych wdziera się w naszą przestrzeń – szczęście staje się kotwicą. To odporność, która polega na elastyczności. To przeciwdziałanie wy­paleniu, w codziennym oddechu, w umiejętności powiedzenia „nie” i w dawaniu sobie prawa do regeneracji. To autentyczne relacje, przede wszystkim z sobą i innymi. Zrozumienie własnych potrzeb, akceptacja słabości i celebrowanie siły. Jest świadomym wyborem, by kochać na­wet wtedy, gdy trudno. By być obecnym nawet wtedy, gdy świat krzy­czy. By ufać sobie i innym, nawet gdy wszystko wydaje się niepewne. Na skrzydłach miłości niemożliwe nie istnieje. I to właśnie sprawia, że szczęście jest kompetencją przyszłości. Zdolnością, która pozwala nie tylko przeżyć, ale rozkwitnąć w świecie nieprzewidywalnym, wymaga­jącym i pełnym wyzwań. Wymaga rozwoju, praktyki i odwagi. Mocni mentalnie są szczęśliwi realnie, a inwestycja w rozwój wewnętrzny jed­nostki jest inwestycją w całe społeczeństwo.

Szczęście jest naszą supermocą przyszłości: kotwicą w burzy, ela­styczną siłą w obliczu trudności, ogniem autentycznych relacji i dro­gowskazem, który pozwala nam wznosić się ponad to, co niemożli­we, na skrzydłach miłości.

Podziękowania

Szczególne podziękowania kieruję do Ilony Adamskiej oraz jej Fundacji W ZGODZIE ZE SOBĄ za możliwość uczestniczenia w tym wyjątkowym projekcie. Dzięki Wam mogłam współtworzyć przestrzeń, w której budujemy wartość, rozwijamy moc mentalną, wzmacniamy odporność psychiczną oraz kształtujemy szczęście i poczucie spełnienia we wszystkich obszarach życia. Wasza odwa­ga, wizja i zaangażowanie są inspiracją do codziennego działania i pokazują, że zmiana zaczyna się od świadomości i serca. To dzięki Wam możliwe jest tworzenie transformacji – w ludziach, w społecz­nościach, w świecie. Dziękuję za zaufanie, możliwość uczenia się, wymiany doświadczeń i wspólnej pracy nad tym, aby szczęście stało się kompetencją dostępną dla każdego.

Z całego serca dziękuję moim Najbliższym. Mojemu Synowi, Kubusiowi – wyjątkowemu Artyście i inspiracji, dzięki któremu powstała „Akademia Szczęścia”. Twoja niezwykłość każdego dnia uczy mnie, czym jest prawdziwe szczęście i bezwarunkowa miłość. Mojemu Mężowi – za miłość, spokój, poczucie bezpieczeństwa i nieustanne wsparcie, które są fundamentem wszystkiego. Moim Rodzicom – za dar życia, trud wychowania i wartości, które prowadzą mnie przez życie. Dziękuję, że jesteście częścią mojego świata. Z wdzięcznością i miłością.

Agnieszka Podbielska

Certyfikowana trenerka mentalna i duchowa. Trenerka pozy­tywnego wychowania, świadomego oddechu oraz jogi śmie­chu. Założycielka Akademii Szczęścia w Warszawie. Trener­ka szczęścia rodzinnego, osobistego, biznesowego. Jej motto: „Człowiek przychodzi na świat, by być szczęśliwym”. Jej misją jest podnoszenie poziomu szczęścia ludzkiego, budo­wanie odporności psychicznej, rozwój najważniejszych kom­petencji życiowych: miękkich, emocjonalnych, społecznych. Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu i życiowemu. Bu­dowanie solidnych fundamentów szczęścia osobistego, ro­dzinnego, zawodowego.

***

Tekst pochodzi z książki Hejt bez filtra, która dostępna jest na stronie ikmag.pl/sklep.